است ولى اكثر واقعى تا يك سال هم ادامه دارد ، در نتيجه مىگويد اگر بعد از نُه ماه كه از مباشرت گذشت ، بچه‌اى به دنيا آمد ، جايز است بگويد اين بچه من نيست ، ولى در عين حال مسأله قطعى نيست ، يعنى با ادعاى زن مبنى بر انتساب بچه به شوهر ، موضوع لعان پيش مىآيد ، و روشن است كه لعان وقتى مطرح مىشود كه الحاق محتمل باشد ، براى همين است كه در كمتر از شش ماه جاى لعان نيست . ولى در اينجا چون محتمل است كه حمل تا يك سال ادامه پيدا كند ، ايشان لعان را پذيرفته است . « ان جائت بولد لأكثر من تسعة أشهر كان له نفيه الا أنه متى نفاه و رافعته المرأة الى الحاكم بعد دخوله بها كان عليه ملاعنتها اذا جاءت به لأكثر من مدة الحمل ، فأما إن جائت به لأقل من ستة أشهر من منذ يوم العقد و الدخول فلا يجب عليه ملاعنتها لأن هذا الحكم مقطوع محكوم من جهة الشارع انه ليس بإبن له » « 1 » ، بعد هم مىگويد كه أصح اقوال همان نُه ماه است . سيد مرتضى كه در انتصار آن تعبير را دارد ، در موصليات « 2 » مىگويد « أكثر الحمل ، فالمشهور عند أصحابنا انه تسعة أشهر و قد ذهب قوم الى سنة من غير اصلٍ معتمد » « 3 » ، و در جاى ديگرى دارد كه « لا شبهة أن المعتاد فى أكثر الحمل هو تسعة أشهر » ، و خود ايشان هم اين را اختيار مىكند « و احكام الشريعة . . . المعتاد من الامور لا الخارق للعادة و الخارج عنها » « 4 » . اگر بخواهيم بين اين دو كلام مرحوم سيد مرتضى جمع بكنيم ، مىتوانيم بگوييم محتمل است كه مرحوم سيد مرتضى هم همان مطلبى را مىگويد كه

--> ( 1 ) - ظاهراً استاد مدظله عبارت شيخ طوسى و يا ابن ادريس را به جاى سيد مرتضى نقل كرده‌اند ، زيرا شبيه عبارت فوق درنهايه شيخ ، ص 505 ، موجود است ، هر چند ذيل عبارت در نهايه وجود ندارد ، و نيز عين همين عبارت در سرائر ابن ادريس ، ج 2 ، ص 258 وجود دارد . ولى در آثار سيد مرتضى ( در نرم‌افزار معجم فقهى ) به خصوص در الانتصار عبارت مذكور يافت نشد . ( مقرر ) مراجعه بايد بشود ( 2 ) - توضيح استاد مدظله : دو موصليات وجود دارد ، موصليات اولى و موصليات ثانيه ، در موصليات ثانيه همين مطلبى را كه بر خلاف انتصار هست ، دارد ، ولى مرحوم علامه حلى از موصليات اولى نقل كرده است ، كه در دست ما نيست ، حالا آن سهو قلم او است كه همين ثانيه را اولى تعبير كرده است ، يا اينكه هم در موصليات اولى و هم در ثانيه دارد ، آن را نمىدانم چون اولى در دست ما نيست . موصليات ثانيه در جلد اول مصنفات مرحوم سيد مرتضى چاپ شده است ( 3 ) - رسائل المرتضى ؛ ج 1 ، ص 192 ( 4 ) - همان ، ص 193